Çiçeğin Açıldığı An

Tomurcuk

Tomurcuğun dışından bakınca gördüğümüz, kendi içine kapanmış küçük bir biçimdir. Açıldığında ortaya çıkacak görünüşü henüz bütün ayrıntılarıyla seçemeyiz. Yine de ona eğiliriz; oluşmakta olan bir şeye bakmanın kendine özgü bir çekimi vardır. Biberin dalındaki bu küçük imkân, neler getirebileceğini düşlediğimizde bakışımızı uzun süre üzerinde tutabilir.

Biberify’ın 2016’da kendi acı biberlerini yetiştirmeye başlaması, bu eğilişin hikâyedeki ilk karşılığıdır. Bir bitkiye duyulan merak, onunla ne yapılabileceğine ilişkin meraka açılır. Başlangıçta elimizde bir biber ve ona yönelmiş bir dikkat vardır; daha sonra verilecek kararlar, bu karşılaşmanın içinden gelişir.

Aristoteles, Metafizik’in IX. kitabında bir yapabilme gücüyle onun etkinliği arasındaki farkı örneklerle düşünür: Yapı ustası işine ara verdiğinde de yapma gücünü taşır; görme yetisi ise görme sırasında etkinleşir. Olanak ve edimsellik, henüz yapılmamış bir işin karşısında gerçek bir yetinin bulunabileceğini kavramamıza yardım eder.

Daldaki tomurcuğa, biberden bir sos düşünen insanın merakı eşlik eder. Bitkinin gelişme imkânının yanında, öğrenmeyle kazanılan bir yapma gücü vardır. Biberle başlayan fikrin insana bıraktığı iş, karşısındaki malzemeyi tanırken kendi yapabilme gücünü de geliştirmektir.

• Çiçekten meyveye biberin botanik portresi

Yaparak Öğrenmek

Bir lezzeti zihinde kurmak kolayca birkaç sözcüğe sığar: canlı, derin, yumuşak. Bir biber sosunu bu sözcüklerle düşündüğümüzde, hangi kokuyu öne almak, acılığı nasıl duyurmak, yemeğin hangi yanına eşlik etmek istediğimizi henüz bütünüyle anlatmış olmayız. Fikir, bu sorulara yanıt ararken kararlarımızı ve emeğimizi isteyen bir işe dönüşür.

Aynı kitapta flüt çalmak, alıştırmayla kazanılan bir güç olarak ele alınır. Bir ustanın ses çıkarışını işitmekle, o sesi kendi soluğuyla kurmayı öğrenmek arasında emek vardır. Bir melodinin nasıl duyulacağını bilmek, onu çalarken doğru aralığı bulmaya ilişkin bütün bilgiyi henüz sağlamaz.

Bu düşünceden hareketle bir sos fikrine baktığımızda, her denemenin yalnız malzemeyle ilgili olmadığını fark ederiz. Ne aradığımızı daha açık söyleyebilmeyi de öğreniriz. Bir önceki karşılaşmada önemsiz görünen ayrıntı, sonraki kararı belirleyebilir. Ustalığa ilişkin merak, böylece sonucu elde etmenin yanında hangi ayrıntının neden önemli olduğunu anlayabilmeye yönelir.

Öğrenirken dikkatin biçimi değişir. Önce yalnız bütünü seçtiğimiz yerde, sonradan bir geçişi fark ederiz; bir özellik hakkındaki kanaatimiz, başka bir karşılaşmayla incelir. Bu incelme, fikrin kendisine de geri döner. Başlarken istediğimiz şeyi, onunla uğraşırken daha kesin tanımlarız.

Özenin Yönü

Tomurcuk imgesi, fermantasyon sürecinden geçen Biberify acı soslarının hikâyesinde bir lezzet arayışına açılır. Bu dönüşümü düşündüğümüzde dikkatimiz, bir fikrin var olmasına ayrılan emeğe yönelir. Bekleyiş, o fikrin nasıl biçim bulacağına dönük dikkatin parçası olur. Çiçeğin açılmasını beklemek, ilgiyi sürdürebilmeye ilişkin bir anlam kazanır.

Aristoteles, akla dayanan bir yetinin karşıt sonuçlara yönelebileceğini belirtir. Uygun koşullarda bu yetinin hangi yönde kullanılacağını istek ya da seçim belirler. Bizim bu tartışmadan aldığımız soru, bir lezzet fikrinin peşinde hangi niteliği gerçekleştirmek istediğimizdir. İsteğin belirginleşmesi, verilecek kararların yönünü de belirlemeye başlar.

Özen, bu isteği ayrıntıların içinde sürdürme biçimidir. Bir biberi yalnız tasarıya uyan bir malzeme olarak görmekle, onun özelliklerine göre tasarıyı yeniden düşünmek arasında bir hareket alanı bulunur. Fikrin malzemeye yön verdiği kadar malzemenin de fikri eğitebildiği bu alanda, karar vermek daha dikkatli bakmayı gerektirir.

Fermente acı biber sosu düşüncesi, tanıdık malzemenin dönüşümüne açık olmayı da ister. Biberle kurulan ilk ilişki, onda görülen yeni bir olanakla genişler. Burada çiçeğin açılması için kurduğumuz benzetme, bu açıklığa dayanır: Bir şeye emek verirken, onun bize başlangıçta sormadığımız bir soruyu da sorabilmesine yer bırakmak.

• Fermente acı sosta dönüşümü anlamak

Başlangıcı Tanımak

“İşte çiçek o zaman açtı.” Biberify’ın kendi anlatısındaki bu cümleye döndüğümüzde, daldaki tomurcuk ikinci bir anlam kazanır. Açılan çiçek, biberle başlamış fikrin artık karşılaşılabilir bir biçim almasını anlatır. Görüntü, bitkinin büyümesinden doğmuş; insanın yaptığı işe ilişkin bir söze dönüşmüştür.

Hikâyenin sonunda gözümüzü yeniden tomurcuğa çeviririz. Başlangıçtaki biçime, onunla uğraşırken gelişen bilgimizi de taşıyarak bakarız. Daldaki küçük düğümde artık, ona eğildiğimiz gün henüz adını koymadığımız işin başlangıcını da seçeriz.

O ilk tomurcuğu başlangıç yapan şey yalnız takvimde erken bir yerde bulunması değildir. Ondan yola çıkan ilginin bir işe dönüşmesi, ona hikâyenin içindeki yerini verir. Çiçeğin açıldığı an, ilk merakın neye açılabildiğini tanıdığımız an olarak da okunabilir. Başlangıç, uğraşın içinde anlamını bulur.

Bir şişe fermente acı biber sosunun hikâyesi, o küçük başlangıca kadar uzanan bir insan ilgisini taşır. Şişenin içindeki lezzetle karşılaşırken, ona varan fikrin bir zamanlar daldaki bir tomurcuğa eğilmek kadar küçük olabildiğini de hatırlarız. Çiçek açılmıştır; ilk bakışın içindeki olanak, şimdi tanınabilir bir biçimdedir.

• Bir şişede geçmiş, şimdi ve gelecek

• Bu merakın sofraya daveti: Neden “Eşiğini Yükselt!”