Natürmortta Biber: Renoir, Demuth ve Pissarro

Bir Malzemeye Yeniden Bakmak

Mutfakta bir biberin yanına çoğu zaman yapacağımız işi de koyarız: yıkamak, doğramak, közlemek. Natürmortta bu sıra durur. Sapın yönü, kabuğun kıvrımı ve masaya düşen gölge, malzemeyi bir süreliğine başka bir dikkatle görmemizi sağlar.

Renoir, Charles Demuth ve Camille Pissarro’nun burada ele alınan üç eserinde biber farklı roller üstlenir. Birinde çevresindeki meyvelere ağırlık ve renk verir; diğerinde kâğıdın açıklığıyla belirir; üçüncüsünde farklı yüzeylerin ışıkla ilişkisini düşünmeye açılır.

Renoir: Rengin Ağırlığı

Renoir’ın 1881 tarihli Fruits of the Midi tablosunda kırmızı ve sarı biberler, patlıcanlar ve diğer meyveler açık renkli bir örtü üzerinde bir araya gelir.

Öndeki biberlerin yüzeyi düzgün bir renk lekesi değildir. Kabarıp içeri dönen biçimleri, yanlarındaki daha yuvarlak veya daha uzun malzemelerle ayrı bir ritim kurar. Açık örtü, koyu patlıcanın çevresini belirginleştirirken sıcak renklerin de birbirine karışmadan yan yana durmasını sağlar. Resme bakarken hangi malzemenin ağır, hangisinin hafif göründüğünü sormak, kompozisyonu okumaya başlamak için yeterlidir.

Demuth: Kâğıdın Bıraktığı Açıklık

Charles Demuth’un Saint Louis Art Museum’daki Eggplant and Green Pepper adlı eseri 1925 tarihlidir; suluboya ve grafitle yapılmıştır. Yeşil biber, mor patlıcan ve çiçekli vazo, dikey bir düzen içinde buluşur.

• Demuth — Eggplant and Green Pepper: müze kaydı

Burada beyaz, her yeri kapatan bir arka plan gibi davranmaz. Boyanın arasından görünen kâğıt, nesnelerin çevresinde nefes alacak aralıklar bırakır. Biberin parçalı yeşil yüzeyiyle patlıcanın koyu gövdesi birbirini belirginleştirir. Renoir’ın örtü üzerinde topladığı ağırlığın yanında bu çalışma, aynı mutfak malzemesinin daha seyrek bir düzende nasıl yer bulabildiğini gösterir.

Pissarro: Aynı Işık, Farklı Yüzeyler

Camille Pissarro’nun 1899 tarihli Still Life with Spanish Pepper adlı yağlıboyası için Dallas Museum of Art’ın sergi etiketi başka bir bakış önerir: biber, cam, seramik ve kumaşın ışığı farklı biçimlerde yansıtması. Etiket, eserin Pauline Allen Gill Foundation tarafından ödünç verildiğini de kaydeder.

• Pissarro — Still Life with Spanish Pepper: sergi etiketi (PDF)

Bu yaklaşımda biberi yalnızca rengiyle düşünmek yetmez. Yanına koyduğumuz saydam bir bardak, mat bir kâse veya dokulu bir örtü, onu görme biçimimizi değiştirir. Aynı ışığın bu yüzeylerde farklı karşılıklar bulması, sofradaki çeşitliliği yalnızca malzeme sayısıyla açıklayamayacağımızı hatırlatır.

Üç Resim Arasında Küçük Bir Karşılaştırma

Bu üç eseri yan yana düşünürken tek bir “doğru düzen” aramak gerekmez. Renoir’da biçimlerin birbirine verdiği ağırlığa; Demuth’ta aralıkların ve açık kâğıdın etkisine; Pissarro içinse müzenin önerdiği yüzey ve yansıma sorusuna bakabiliriz.

Bir biberi ilk gördüğümüzde aklımıza tadı gelebilir. Bir süre sonra sapının açısı, kabuğundaki ışık veya yanındaki nesneyle arasında kalan boşluk öne çıkar. Malzeme değişmeden dikkatin değişebilmesi, natürmortun gündelik hayata bıraktığı imkânlardan biridir.

Sofraya Dönen Bakış

Bu dikkat, sofrada bir tabağın kenarında bırakılan açıklığı, küçük bir kâsenin yerini veya bir şişenin masadaki ağırlığını daha iyi fark etmeye yarar. Yemek hâlâ yenmek, sos hâlâ paylaşılmak içindir.

Bir şişe acı sosun kırmızısı açık renkli bir tabakta başka, koyu bir örtüde başka görünür. Kapağın açılması, kaşığa alınan küçük miktar ve yanındaki lokma, düzeni her seferinde yeniden kurar. Natürmorttan sofraya taşınabilecek şey, bitmiş bir kompozisyonun kuralı değil, önümüzdeki malzemeye biraz daha uzun bakma alışkanlığıdır.